Menubalk
 

update: 17 September, 2010

Back to Builders page

 

TAXONOMIE

Inleiding Taxonomie

Taxonomie Praetorius

Taxonomie tabel

 

 

Registernamen

 

De Trayser van de webmaster

 

 

Behalve pastor is Jaap Spaans musicoloog en gewapend met deze kennis al tientallen jaren actief als adviseur orgelbouw, waarbij het accent vooral heeft gelegen op de orgels in de Oud Katholieke Kerk. Een klein, actief kerkgenootschap met een hoge waardering voor muziek, en een doorleefd besef van historie. Reden ook dat in dit kleine kerkgenootschap erg mooie historische orgels te vinden zijn.

Pastor, orgeladviseur. Máár ook een gepassioneerd verzamelaar van drukwind harmoniums. Van physharmonika tot aan kerkharmonium van Bauer en uiteraard een harmonium d'art van Mustel. Er is veel meer over Jaap te vertellen, dat leest u op de pagina over hem en zijn collectie.

Collectie Jaap Spaans.

 

 

 

Click for the English edition of this page

Gilles Bauer 'English Organ'

Type aanduiding
Aanduiding van modelnaam

 

© tekst Frans van der Grijn 2008
© fotografie Piet Bron sr. 07-06-2005
Het is niet toegestaan deze foto's op welke wijze dan ook,
te gebruiken zonder vooraf verkregen schriftelijke toestemming.

 

De firma Bauer

Gilbert L. Bauer & Co. Established 1865. Adres in 1883 21 Kings Road, St. Pancras Londen. In 1897 en 1903 op twee adressen: 49 Tottenham Street, Tottenham Court Road en 34 Kings Road.
Gilbert L. Bauer maakte een grote variëteit aan instrumenten, zowel zuigwind als drukwind. Daarbij maakte hij ook zeer grote instrumenten zoals een 3 manuaals pedaalharmonium van 40 registers met 1365 tongen. Het is onduidelijk of het hier om 22,5 of om 24 spel gaat. Voor dit driemanuaals instrument kreeg Bauer een medaille op de Philadelphia Exposition in 1876.

bron: Robert F. Gellerman
Gellerman's International Reed Organ Atlas Second editon1998

 

Gilbert L. Bauer. Adres Ogle Street, Londen. Een van de eerste harmoniumbouwers die een pedaal van 24 toetsen toepaste. De firma floreerde de tweede helft van de 19e eeuw (1865 tot 1896). Rond de eeuwwisseling stond de firma geregistreerd als Bauer & Co. op het adres 34 Kings Road, St. Pancras. In 1909 stond de firma niet langer geregistreerd. De firma werd uiteindelijk geleid door Edmund Barnes, een lid van de London School Board, die ook de leiding had over Muir Smith & Co, pianomakers, nadat de oprichter de grip op zijn bedrijf verloor.

King Hall schrijft in zijn bij Novello uitgegeven boek "The Harmonium" (ongedateerd maar vrijwel zeker rond 1880) over het werk van Bauer:

'A very high pitch of excellence has been attained by a clever and ingenious English manufacturer, Gilbert L. Bauer, whose instruments are remarkable for the simplicity of their mechanism, and the variety of timbres of the various registers."

Gilbert L. Bauer leerde het vak in Frankrijk, en had zelf voornamelijk Franse vaklieden in dienst.

Bauer was de schoonzoon van de pianobouwer John Brinsmead. De kinderen van Bauer, Harold en Ethel, waren pianisten. Harold werd een bekende pianist en stond bekend als een exponent van de stijl van Debussy. Harold emigreerde naar de Verenigde Staten, waar hij in Florida overleed op 12 maart 1951.

bron: Arthur W.J.G. Ord-Hume:
Harmonium. The history of the Reed Organ and its makers. David & Charles, Londen, 1986

 

 

This important firm was founded by Gilbert Bauer at Ogle Street and 49 Tottenham Street, London. They also had premises at 21 King's Road, St. Pancras in 1883 and as Bauer and Co. at 34 King's Road in 1897. Bauer was one of the earliest English harmonium manufacturers and his instruments were known for their high quality of fabrication. The firm was awarded a medallion at the Philadelphia Exposition of 1876. They also made harmoniums with a 24-note pedalboard.

Gilbert Bauer was the son in law of the famous piano maker John Brinsmead and learned his trade in France. He then employed mainly French workers in his London factory, hence the similarity to the best French harmoniums of the time.

Gilbert's son Harold became a well known concert pianist specialising in music by Debussy, another French connection. He was born on 28th April 1873 in New Malden, Surrey and died 12th March 1951 in Miami, Florida. His daughter Ethel was also a noted pianist.

The firm eventually came under the control of Edmund Barnes, JP, member of the London School Board (later the LCC) who also controlled Muir Smith and Co. piano makers. It was no longer listed in 1909.

bron: Website Reed Organs in England
A comprehensive study of reed organs in England, Scotland and Wales.
© Robert Allan

Zie hier

Op deze website treft u een scala aan instrumenten aan, gebouwd door Bauer. Ook het hier besproken instrument kunt u daar terug vinden.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Het instrument

Gilles Bauer maakte een harmonium dat gerust als 'heel groot' beschreven kan worden. Twee klavieren, 7 tongrijen in de bas (2 octaven) en 12 rijen tongen in de discant (3 octaven). Effectief komt dit neer op 10 spel tongen van vijf octaven. Of anders geformuleerd: 7 spel doorlopend over het gehele klavier en daarboven nog 5 discantstemmen.

Dit schitterende instrument is eigendom van pastor Jaap Spaans. Toen het moment van zijn emeritaat als pastor van de Oud-Katholieke Kerk te Culemborg aangebroken was, vertrok hij uit de mooie pastorie om zich te vestigen in de pastorie te Aalsmeer. Als gevolg van ruimtegebrek zocht pastor Spaans een tijdelijke oplossing voor dit grote instrument. Zodoende kwam het naar de historische (1697) Bodegraafse molen waar ik op dat moment in woonde. Aansluitend aan de verhuizing is het instrument door Piet Bron sr. weer speelklaar gemaakt.

Hieronder zullen we aan de hand van een serie foto's het instrument van onder naar boven, van links naar rechts en van voor naar achter bespreken en koppelen aan de technische werking van een drukwindharmonium.

Speelklaar

Gilles Bauer speelklaar

De dispositie

Bovenmanuaal   Ondermanuaal
Forte Pneumatic
Coupler
* Dulciana 8 ft
* Principal 4 ft
* Musette & Contrabass 16 ft
Euphonium 32 ft  (discant)
Coupler
Forte Pneumatic
  * Bourdon 16 ft
* Diapason 8 ft
* Flute 4 ft
Full Organ
Expression
Oboe 8’
Voix Celeste 2 ranks 16 ft  (discant)
Harp Eolian 8 ft 2 ranks (discant)
Piccolo 2 ft ( discant)
* = volle werk   * = volle werk

Speelhulpen:

  • Expression (gehele orgel)
  • Manual Coupler bass/treble
  • Forte Pneumatic bass/treble (Forté Expressif)
  • Twee kniezwellen: Forte Fixe bass/treble (mechanische forte)
  • Full organ. Registertrekker en Talonnière( Hakhevel) voor Full Organ tussen de schepbalgtreden.

Plaatsing van de tongen in de windlade

Om meer inzicht te krijgen in dit enorme instrument krijgt u een gedetailleerd overzicht van de plaats in de windlade van elk register in zowel bas als discant. De bovenkant van de tabel is de achterzijde van de windlade in gesloten positie, dus aan de achterkant van het instrument.

achterzijde van windlade
  Bas 2 octaven   Doorlopend 5 octaven   Discant 3 octaven
12     Principal 4'    
11     Dulciana 8'    
10         Euphonium 32'
09     Musette &Clarinette 16'    
08     Flute 4'    
07         Voix Celeste 16'
06         Voix Celeste 16'
05     Bourdon 16'    
04         Harp Eolienne 8'
03         Harp Eolienne 8'
      Oboe 8'   ** = 1 rij van H.E.
02         Piccolo 2'
01     Diapason    
voorzijde windlade

De techniek verbeeld in foto's

Schepbalgen  

Hier ligt de onderkas ondersteboven en zien we de twee schepbalgen met het bedienings-mechanisme.

Opvallend is dat de schepbalgventielen in een apart raam zitten. Dit raam kan zonder het instrument te demonteren verwijderd worden, zodat de ventielen (stroken van soepel leer) eenvoudig vervangen kunnen worden.

 

 

 

 

 

 

 

 

Hier is duidelijk te zien dat elke schepbalg in totaal veertig inlaatopeningen heeft.  
Schepbalgen

 

De schepbalgen   Hier zien we de schepbalgen in geopende toestand, de onderkas staat weer normaal rechtop. Goed te zien zijn de stroken leer op de vouwen. De vlakken met de oranje vlekken zijn de van hout gemaakte balgwanden. Deze zullen oorspronkelijk beplakt zijn geweest met papier, dit is echter verteerd.

 

De onderkas staat weer rechtop. Aan de bovenzijde zien we de windlade, met rechts en links op de bodem twee lange stroken leer. Dit zijn de inlaatventielen. Zodra lucht geschept wordt, stroomt de lucht in de windlade. De stroken leer voorkomen dat de wind weer terug kan stromen naar de schepbalgen. Zodoende wordt de luchtdruk opgebouwd.  
De voorzijde van de onderkas

 

De registerventielen  

Hier komen we in de kern van de techniek. We zien hier de onderzijde van het deksel van de windlade. Eenmaal gemonteerd op de windlade zien we niets meer van dit mechanisme.

De bovenzijde van de foto is de voorzijde van de windlade. De latten op de foto zijn de registerventielen.

Ter wille van enkele details volgt hieronder deze foto nogmaals op groot formaat, daaronder treft u dan foto's van details uit de grote foto.

 

Registerventielen    

 

Full Organ   Het register "Full Organ" kan op twee manieren in- en uitgeschakeld worden. Met een registertrekker óf met de hakhevel tussen de twee trappers. In de Franse harmoniumbouw wordt de hakhevel aangeduid als tallonnière.
De zwarte hevel in de uitgespaarde sleuf is de verbinding tussen tallonière en de wals van het Full Organ (zie hieronder).

 

   
Grand Jeu wals
    De Full Organ (Grand Jeu) wals beschakelt 3 stemmen op bovenmanuaal en 3 stemmen op ondermanuaal gelijktijdig in.

 

Bediening Forte-Fixe   De foto links is de bediening van de Forte Fixe door middel van de kniezwellen. Dit register is gescheiden in bas en discant.

 

Voix Celeste 16   Harpe Eolienne
Dit zijn de registerkleppen van de Voix Celeste 16' Dit register heeft twee rijen tongen, elk met een eigen registerklep. Zichtbaar is dat de registertrekker altijd beide kleppen gelijktijdig opent.  

Bij het register Harp Eolienne 8' is ook sprake van twee rijen tongen. In tegenstelling tot de Voix Celeste zijn hier de twee registerventielen ook apart te bedienen.

Het register Oboe 8' opent (met de meest rechtste trekker) alleen de bovenste klep, waardoor de niet zwevende tongen kunnen klinken.

Het register Harp Eolienne wordt bediend door de linker trekker, en opent de onderste klep. Omdat de bovenste en onderste klep aan elkaar verbonden zijn door het middelste trekkertje, worden automatisch beide kleppen geopend.

 

Bovenzijde afdekking windlade   Hier zien we de bovenzijde van de afdekking van de windlade met de openingen met daaronder de registerkleppen. De paarse afdichtingen zijn de 'wads' en sluiten de registercancellen luchtdicht af.

 

    Registerstoters
    Op de scheiding onder en bovenmanuaal zien we de stoters voor de bediening van de registerventielen.

 

Ontlatingsventielen  

Bij elk van de registerventielen zien we een mechanisme van het ontlatingsventiel.

Op het moment dat een register uitgeschakeld wordt, wordt het registerventiel gesloten en komt omhoog. Doormiddel van de verbinding tussen registerventiel en ontlatingsventiel wordt dit laatste ventiel opgelicht. Overtollige luchtdruk in de registercancel kan op deze wijze wegstromen door kleine kanaaltjes die naar de zijkant van het instrument lopen.

 

Bodem van cancellen
De foto van de afdekking van de windlade, dit is tevens de bodem van de registercancellen hier nogmaals in groot formaat.
Hier is duidelijk te zien dat elke rij tongen een eigen registercancel heeft, óók bij de twee registers die uit twee afzonderlijke rijen bestaan.
Aan de rechtervoorzijde rij 2 en 3 zijn de Harp Eolienne 8' (en dus ook Oboe 8').
Op positie 6 en 7 liggen de registercancellen van de Voix Celeste 16'

 

Registercancellen   De registercancellen gezien vanaf de onderzijde.
Goed is te zien dat enkele tongenrijen rechtopstaan in de cancellenlade. Hierdoor kan de cancel nauwer worden, wat een doorslaggevende invloed heeft op de klank van het betreffende register. Hoe nauwer de registercancel, hoe minder grondtonig het register klinkt. Anders gezegd: Nauwere cancellen benadrukken meer de boventoon rijkdom van het register.

 

Tongenlade in groot formaat
Tongenlade in groot formaat

 

Bovenmanuaal ontmanteld  

Hier zijn de toetsen van het bovenmanuaal verwijderd, na het verwijderen van de ventielveren, zijn ook de ventielen met onderliggende balansen verwijderd.

Goed is te zien dat er drie doorlopende spelen zijn en één discant spel.

 

De Full Organ wals
Hier de Full Organ wals in close up

 

Mechanisme klavierkoppel bas/discant
Het mechanisme van de manuaalkoppel, gescheiden in bas en discant. Door het trekken van de betreffende registers, worden de koppel-elementen naar achter verschoven, waardoor de toetsen van het bovenmanuaal naar boven gedrukt worden door de toetsen van het ondermanuaal. Het spreekt vanzelf dat de koppel werkt achter de balansbalk van de balansklavieren.

 

Klaviermechaniek   De ventielen van het bovenmanuaal zijn weer aangebracht, de veren teruggeplaatst.

 

Koppeling ventielen aan toets
De staaldraadjes met ledermoeren worden aan de staart van de bovenmanuaal toetsen gekoppeld, waardoor de ventielen opgetild worden als de toets wordt ingedrukt.

 

Beide klavieren zijn weer aangesloten en speelklaar.  
Klavieren weer aangesloten

 

Koppeling klavier - ventielen    
Hier is te zien hoe de koppeling tussen toets en ventiel tot stand is gebracht.    

 

De klavieren weer speelklaar    
De klavieren zijn hier weer geheel gemonteerd. Met behulp van papieren ringetjes zijn de toetsen op hoogte gesteld en het klavier gevlakt.    

 

The instrument closed
Het instrument in gesloten toestand.

 

Groot
En zelfs in gesloten toestand is het nog mooier dan de Johannus die er naast staat.

 

Registerknoppen
Enkele registerknoppen, bovenste rij voor bovenmanuaal, onderste rij voor ondermanuaal

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Naar boven